Η ραγδαία εξάπλωση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης έχει συμπέσει χρονικά με μια ανησυχητική αύξηση των ψυχικών διαταραχών και της αυτοκτονικότητας στους εφήβους και τους νέους ενήλικες. Αν και η σχέση αυτή δεν είναι απλή ούτε απόλυτα αιτιώδης, η σύγχρονη επιστημονική βιβλιογραφία συγκλίνει στο ότι πρόκειται για ένα πολυπαραγοντικό φαινόμενο, όπου τα social media λειτουργούν τόσο ως παράγοντας κινδύνου όσο και, υπό προϋποθέσεις, ως εργαλείο υποστήριξης.
Τα επιδημιολογικά δεδομένα δείχνουν σαφή επιδείνωση της κατάστασης. Τα ποσοστά αυτοκτονίας σε άτομα ηλικίας 10–24 ετών έχουν αυξηθεί σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες, με αύξηση περίπου 62% μεταξύ 2007 και 2021 . Παράλληλα, αυξάνονται και οι αυτοκτονικές σκέψεις, τα σχέδια και οι απόπειρες μεταξύ των εφήβων.
Η αυτοκτονία αποτελεί πλέον μία από τις κύριες αιτίες θανάτου σε αυτές τις ηλικίες, γεγονός που αναδεικνύει την ανάγκη κατανόησης των σύγχρονων παραγόντων κινδύνου, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται και η ψηφιακή ζωή των νέων.
Social media και ψυχικές διαταραχές
Μελέτες δείχνουν ότι η χρήση των social media συνδέεται με αυξημένα επίπεδα κατάθλιψης, άγχους και ψυχολογικής δυσφορίας. Συστηματικές ανασκοπήσεις επισημαίνουν ότι η έκθεση σε αρνητικό περιεχόμενο, η σύγκριση με άλλους και η διαδικτυακή απόρριψη μπορούν να επιβαρύνουν σημαντικά την ψυχική υγεία των νέων .
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι οι έφηβοι με ιστορικό αυτοτραυματισμού ή αυτοκτονικών σκέψεων χρησιμοποιούν τα social media με διαφορετικό τρόπο: συχνά αναζητούν ή εκτίθενται σε περιεχόμενο σχετικό με τον αυτοτραυματισμό, γεγονός που μπορεί να ενισχύσει επικίνδυνες συμπεριφορές .
Επιπλέον, έρευνες δείχνουν ότι μεγάλος αριθμός νέων εκτίθεται σε διαδικτυακές κοινότητες ή ομάδες που σχετίζονται με την αυτοκτονία, κάτι που μπορεί να λειτουργήσει ως «κανονικοποίηση» αυτών των σκέψεων και να αποδυναμώσει τους μηχανισμούς πρόληψης.
Μηχανισμοί επιρροής των social media
Η επίδραση των social media δεν οφείλεται μόνο στον χρόνο χρήσης, αλλά κυρίως στον τρόπο χρήσης και στο περιεχόμενο. Οι βασικοί μηχανισμοί περιλαμβάνουν:
Κοινωνική σύγκριση: Οι νέοι συγκρίνουν τον εαυτό τους με εξιδανικευμένες εικόνες ζωής, οδηγούμενοι σε χαμηλή αυτοεκτίμηση και καταθλιπτικά συμπτώματα.
Αλγοριθμική ενίσχυση: Οι πλατφόρμες προωθούν περιεχόμενο που προκαλεί έντονα συναισθήματα, συμπεριλαμβανομένου περιεχομένου σχετικού με αυτοτραυματισμό.
Κυβερνοεκφοβισμός: Η διαδικτυακή παρενόχληση συνδέεται ισχυρά με αυτοκτονικό ιδεασμό.
Διαταραχές ύπνου και απομόνωση: Η υπερβολική χρήση μειώνει τον ύπνο και τις δια ζώσης κοινωνικές επαφές.
Ωστόσο, η έρευνα επισημαίνει ότι δεν αρκεί να εξετάζεται μόνο η «ποσότητα» χρήσης. Η σχέση είναι πιο σύνθετη και επηρεάζεται από ατομικούς παράγοντες, όπως η ψυχολογική ευαλωτότητα και το οικογενειακό περιβάλλον.
Τα δεδομένα δείχνουν ότι ορισμένες ομάδες είναι πιο ευάλωτες. Τα κορίτσια και τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα εμφανίζουν υψηλότερα ποσοστά αυτοκτονικών συμπεριφορών σε σχέση με τους συνομηλίκους τους . Αυτό φαίνεται να σχετίζεται με αυξημένες πιέσεις που αφορούν την εικόνα σώματος, την κοινωνική αποδοχή και την ταυτότητα.
Η διττή φύση των social media
Παρά τα αρνητικά ευρήματα, η επιστημονική κοινότητα τονίζει ότι τα social media δεν είναι μόνο επιβλαβή. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορούν να προσφέρουν:
κοινωνική υποστήριξη
αίσθηση κοινότητας
πρόσβαση σε πληροφορίες και υπηρεσίες ψυχικής υγείας
Η σχέση μεταξύ social media, κατάθλιψης και αυτοκτονικότητας στους εφήβους και τους νέους ενήλικες είναι σύνθετη και πολυεπίπεδη. Τα social media μπορούν να λειτουργήσουν τόσο ως επιβαρυντικός όσο και ως προστατευτικός παράγοντας, ανάλογα με το πλαίσιο χρήσης και τα ατομικά χαρακτηριστικά του χρήστη.
Η σύγχρονη πρόκληση δεν είναι απλώς ο περιορισμός της χρήσης, αλλά η κατανόηση και η διαμόρφωση υγιών τρόπων αλληλεπίδρασης με το ψηφιακό περιβάλλον. Η πρόληψη της αυτοκτονικότητας απαιτεί ολιστική προσέγγιση που θα συνδυάζει την ψυχοκοινωνική υποστήριξη με την υπεύθυνη διαχείριση της ψηφιακής ζωής των νέων.
Μαρία Κουφού – Ψυχολόγος
Διαλεκτική Συμπεριφορική Θεραπεία
Βιβλιογραφία
Sedgwick R., et al. (2019). Social media, internet use and suicide attempts in adolescents, Curr Opin Psychiatry
Columbia University Mailman School of Public Health. (2024). Suicide prevention in the age of social media and AI.
Jaycox L. H., et al. (2024). Social media and Suicide risk in youth., JAMA Network Open
Pitzer E. G., et al. (2023). Looking through a filtered lens: Negative social comparison on social media and suicidal ideation among young adults., Psychology of Popular Media, Vol 12(1)
Bettman J. E., et al. (2020). Young adult depression and anxiety linked to social media use: assessment and treatment, Clinical Social Work Journal, Vol 49
Shannon H., et al. (2022). Problematic social media use in adolescents and young adults: systematic review and meta-analysis., JMIR Mental Health, Vol 9
Hilty D. M., et al (2023). A scoping review of social media in child, adolescents and young adults: research findings in depression, anxiety and other clinical challenges., Cambridge University Press
Cavicchioli L., N’Sonde V., The Conversation France (2026). Social media is boosting mental health disorders and suicidal thoughts among teens, particularly in girls.
