Μεταπηδήστε στο περιεχόμενο
Κεντρική » Blog » Τα αντικαταθλιπτικά βελτιώνουν τις νευρονοητικές λειτουργίες της κατάθλιψης – Nέα έρευνα

Τα αντικαταθλιπτικά βελτιώνουν τις νευρονοητικές λειτουργίες της κατάθλιψης – Nέα έρευνα

Κατάθληψη και φάρμακα

Ένα σημαντικό ποσοστό ασθενών με κατάθλιψη δεν ανταποκρίνονται στα αντικαταθλιπτικά φάρμακα πρώτης ή δεύτερης επιλογής ακόμα και στις συγχορηγήσεις τους.

Η μείζων καταθλιπτική διαταραχή (ΜΚΔ) είναι μια ψυχική διαταραχή, που προκαλεί εξουθένωση και δυσφορία, ενώ παγιδεύει τους πάσχοντες σε μια άκαμπτη και αρνητική ψυχική κατάσταση. Υπάρχουν ορισμένα στοιχεία που υποδηλώνουν ότι αυτή η έλλειψη ευελιξίας σχετίζεται με νευρονοητικές αλλαγές, συμπεριλαμβανομένων των αρνητικών σκέψεων και προκαταλήψεων, καθώς και μαθησιακών προβλημάτων και δυσκολιών στη μνήμη.

Δεδομένου ότι η μείζων κατάθλιψη αποτελεί ένα όλο και συχνότερο παγκόσμιο πρόβλημα ψυχικής υγείας, είναι σημαντικό να βρεθούν νέες φαρμακολογικές θεραπείες για όσους δεν ανταποκρίνονται στις ήδη υπάρχουσες. Αλλά για να γίνει αυτό, απαιτείται η ακριβής κατανόηση των μηχανισμών δράσης των αντικαταθλιπτικών φαρμάκων, κάτι που επί του παρόντος δεν είναι απολύτως ξεκάθαρο, όπως δεν είναι απολύτως ξεκάθαρη και η αιτιοπαθογένεση της κατάθλιψης. 

Μια νέα μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο έγκριτο περιοδικό Molecular Psychiatry, δείχνει πως το αντικαταθλιπτικό εσιταλοπράμη μπορεί στην πραγματικότητα να κάνει τον εγκέφαλο πιο «πλαστικό», δηλαδή πιο ευέλικτο, πιο προσαρμοστικό, και ικανότερο να διευκολύνει την επικοινωνία μεταξύ των κυττάρων του εγκεφάλου. Η πλαστικότητα του εγκεφάλου έχει τη βάση της στην ικανότητα των νευρωνικών κυκλωμάτων να αλλάζουν μέσω της ανάπτυξης και της αναδιοργάνωσής τους. Η διαδικασία της μάθησης, που στηρίζεται στην πλαστικότητα του εγκεφάλου, και κατά συνέπεια σε μεταβολές στα νευρωνικά κυκλώματα, πιθανολογείται να βοηθά στην ανάρρωση από την κατάθλιψη.

Επιπλέον, μια νέα θεραπευτική επιλογή για την κατάθλιψη, εγκεκριμένη από τον Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ, είναι η ενδορρινική εσκεταμίνη (ένα ευρέως γνωστό αναισθητικό που παρασκευάζεται από κεταμίνη). Παράλληλα, διερευνώνται και τα ψυχεδελικά ναρκωτικά LSD και ψιλοκυβίνη για χορήγηση στην ανθεκτική στη θεραπεία κατάθλιψη, αλλά δεν έχουν ακόμη εγκριθεί από τους ρυθμιστικούς φορείς.

Γνωρίζουμε ότι τόσο οι εκλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης της σεροτονίνης (SSRIs) όσο και τα ψυχεδελικά φάρμακα στοχεύουν στον ίδιο σεροτονινεργικό υποδοχέα του εγκεφάλου, τον 5HT2A. Αντίθετα, η εσκεταμίνη, όπως και η κεταμίνη, δρουν στον υποδοχέα NMDA, επηρεάζοντας άμεσα τη γλουταμική νευροδιαβίβαση στον εγκέφαλο και όχι την σεροτονινεργική.

Πώς λοιπόν λειτουργούν οι SSRIs και τα ψυχεδελικά με στόχο τη μείωση των συμπτωμάτων της κατάθλιψης; Προς το παρόν, δεν έχουμε την πλήρη εικόνα. Σωρεία μελετών έχουν δείξει  ότι πράγματι η σεροτονίνη φαίνεται μειωμένη σε άτομα με κατάθλιψη. Οι SSRIs, ωστόσο, επηρεάζουν και τους νευροδιαβιβαστές GABA και γλουταμικό οξύ. Το γλουταμικό οξύ έχει συνδεθεί με τη μάθηση, τη γνωστική λειτουργία και τη μνήμη – γεγονός που υποδηλώνει ότι οι SSRIs μπορεί πραγματικά να βοηθήσουν στην αποκατάσταση της νευρονοητικής λειτουργίας. Αν και οι ακριβείς μηχανισμοί των ψυχεδελικών δεν είναι ακόμη πλήρως κατανοητοί, η αντικαταθλιπτική τους δράση φαίνεται να λειτουργεί με παρόμοιο τρόπο με αυτή των SSRIs, δεδομένης της σύνδεσής τους στους υποδοχείς 5HT2A. Ωστόσο, στην επιστημονική κοινότητα υπάρχει δισταγμός για την διεύρυνση της χρήσης των ψυχεδελικών καθώς πρόκειται για παραισθησιογόνες ουσίες που συχνά οδηγούν σε ψευδαισθησιακή συμπεριφορά ή διασχιστικά συμπτώματα, δυσάρεστα για τον ίδιο τον ασθενή αλλά και δύσκολα στη διαχείρισή τους από το περιβάλλον του. 

Μια πρόσφατη μελέτη σε υγιείς συμμετέχοντες, απόρροια συνεργασίας των πανεπιστημίων Κέμπριτζ και Κοπεγχάγης, έδειξε ότι η πλαστικότητα του εγκεφάλου αυξάνεται σε διάστημα τριών έως πέντε εβδομάδων σε υγιείς ανθρώπους μετά από καθημερινή λήψη εσιταλοπράμης. Αυτή είναι η πρώτη πραγματική απόδειξη ότι οι SSRIs πραγματικά ενισχύουν τη νευροπλαστικότητα  – που παρατηρείται στον εγκέφαλο – και ότι αυτός είναι ένας από τους λόγους που θεραπεύουν την κατάθλιψη. Παρόμοια στοιχεία από μελέτες στον ανθρώπινο εγκέφαλο εξακολουθούν να απαιτούνται για τα ψυχεδελικά.

Επομένως, εφόσον η αντικαταθλιπτική θεραπεία διευκολύνει την πλαστικότητα του εγκεφάλου, ενισχύεται και η εκμάθηση νέων πληροφοριών σε όσους λαμβάνουν αυτές τις θεραπείες. Η ικανότητα υιοθέτησης νέων στρατηγικών σκέψης με απώτερο στόχο την ανάπτυξη της ικανότητας της γνωστικής ευελιξίας, αποτελεί μείζον στόχο για την ανάκαμψη από την κατάθλιψη.

Δρ. Εύα-Μαρία Τσαπάκη, BSc(Hons), MBBS, MSc, PhD(London), MRCPsych

Επίκουρη Καθηγήτρια Ψυχιατρικής, ΑΠΘ

Παραπομπές:

Effects of escitalopram on synaptic density in the healthy human brain: a randomized controlled trial | Molecular Psychiatry (nature.com)

Μοιράστε αυτό το άρθρο
Ετικέτες: